Yaxın Şərqdə təhlükəsizlik mənzərəsində diqqətçəkən mənzərə yaranıb. Səudiyyə Ərəbistanı, Pakistan və Türkiyə bir tərəfdən kollektiv müdafiə mexanizmlərini gücləndirir, digər tərəfdən isə İranla birbaşa danışıqlar apararaq regional gərginliyin azaldılmasına çalışırlar.
Vətəninfo.az xəbər verir ki, bu barədə Euronews nəşrində dərc olunan məqalədə bildirilir.
Məlumata görə, oktyabrın 26-da Tehranda keçirilən danışıqlarda Səudiyyə Ərəbistanının müdafiə naziri şahzadə Xalid bin Salman, Pakistan ordusunun komandanı feldmarşal Asim Munir və Türkiyə Milli Kəşfiyyat Təşkilatının rəhbəri İbrahim Kalının iştirakı gözlənilirdi. Görüşlərdə İranın yüksək səviyyəli təhlükəsizlik rəsmilərinin də iştirak etdiyi bildirilir.
İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İsmayıl Bəqayi təmasları regionda təhlükəsizlik mexanizmlərinin yaradılması baxımından potensial addım kimi qiymətləndirib. O, regional problemlərin həllində bölgə ölkələrinin öz imkanlarına və maraqlarına əsaslanan təhlükəsizlik modelinin vacibliyini vurğulayıb.
Səudiyyə Ərəbistanı, Pakistan və Türkiyə 2026-cı ilin avqustunda Məkkə Birgə Müdafiə Sazişini imzalayıblar. Sazişə əsasən, iştirakçı ölkələrdən birinə qarşı silahlı hücum digər üzvlərə qarşı da hücum kimi qiymətləndirilir və qarşılıqlı yardım öhdəliyi yaradır.
Bu əməkdaşlıq Səudiyyə Ərəbistanının maliyyə və enerji imkanlarını, Pakistanın hərbi potensialını, Türkiyənin müdafiə sənayesini və NATO üzvlüyünü bir araya gətirir.
Saziş regionda İran və onunla əlaqəli silahlı qruplar barədə narahatlıqların artdığı bir dövrdə imzalansa da, Ankara sənədin konkret olaraq Tehrana və ya başqa bir dövlətə qarşı yönəlmədiyini bəyan edib.
Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidanın sözlərinə görə, sazişdə heç bir ölkə ortaq təhdid kimi müəyyənləşdirilməyib. Onun bildirdiyinə görə, iştirakçı dövlətlərə qarşı hücum olmadığı təqdirdə başqa ölkələr hədəf hesab edilmir.
Məqalədə qeyd olunur ki, saziş Pakistan tərəfindən təsdiqlənib, Türkiyədə isə ratifikasiya prosesi hələ başa çatmayıb.
Yəməndəki husilərin Səudiyyə Ərəbistanına qarşı raket və pilotsuz uçuş aparatları ilə hücumlarının artması yeni müdafiə razılaşmasının qarşılaşdığı əsas çağırışlardan biri kimi göstərilir.
Oktyabrın 5-də Ər-Riyadda keçirilən təcili görüşdə üç ölkənin kollektiv müdafiə öhdəliklərinin həyata keçirilməsi istiqamətində addımlar atmaq barədə razılığa gəldiyi bildirilir. Müzakirə olunan tədbirlər arasında Səudiyyə Ərəbistanına hərbi qüvvələrin və müvafiq imkanların operativ şəkildə yerləşdirilməsi məsələsi də olub.
Bununla belə, Ankara Səudiyyə Ərəbistanının müdafiəsinə dəstək verməklə Yəməndə husilərə qarşı hücum əməliyyatlarında iştirak etmək arasında fərq qoyur.
Hakan Fidan oktyabrın 8-də bildirib ki, saziş müdafiə xarakteri daşıyır və Türkiyə hərbçilərinin başqa ölkəyə hücum əməliyyatları aparmaq üçün göndərilməsini nəzərdə tutmur. Türkiyənin mümkün töhfələri sırasında hava hücumundan müdafiə sistemləri, elektron müharibə və texniki yardım kimi istiqamətlər göstərilir.
Beləliklə, üç ölkə birgə müdafiə imkanlarını gücləndirməklə yanaşı, İranla dialoqu da davam etdirməyə çalışır.
Məqalədə vurğulanır ki, Pakistan son aylarda Tehranla Vaşinqton arasında vasitəçilik səylərində rol oynayıb. Səudiyyə Ərəbistanı isə husilərin ərazisinə və infrastrukturuna qarşı hücumlarından qaynaqlanan təhlükələri azaltmağa çalışır. Türkiyənin əsas hədəflərindən biri də regionda daha genişmiqyaslı qarşıdurmanın qarşısını almaqdır.
Səudiyyə Ərəbistanının İctimai Diplomatiya üzrə nazir müavini Rayed Krimli oktyabrın 26-da sosial şəbəkədə paylaşım edərək Tehran səfərinin Məkkə sazişinin iştirakçısı olan ölkələrin gərginliyi azaltmaq və diplomatik həll yollarını təşviq etmək səylərinin tərkib hissəsi olduğunu bildirib.
Onun sözlərinə görə, təmaslar Qətər və Pakistanın vasitəçilik təşəbbüslərinə dəstək məqsədi daşıyır.
Bu yanaşma göstərir ki, Səudiyyə Ərəbistanı və tərəfdaşları kollektiv müdafiə öhdəliklərini gücləndirməklə yanaşı, İranla diplomatik kanalları da açıq saxlamağa çalışırlar.
Məkkə sazişinin müdafiə əməkdaşlığını gücləndirmək məqsədi ilə İranın regional təhlükəsizlik məsələlərinin bölgə dövlətlərinin iştirakı ilə həll olunması çağırışı arasında müəyyən ortaq məqamlar olsa da, tərəflərin yanaşmaları arasında ciddi fərqlər qalır.
Səudiyyə Ərəbistanı ABŞ ilə geniş təhlükəsizlik əlaqələrini davam etdirir. Türkiyə NATO üzvüdür, Pakistan isə müxtəlif böyük dövlətlərlə müdafiə tərəfdaşlıqlarını qoruyur.
Eyni zamanda, regionda yeni və vahid təhlükəsizlik mexanizminin yaradılması ilə bağlı hələlik konkret razılaşma elan edilməyib.
Bununla belə, Məkkə sazişinin iştirakçısı olan üç ölkənin İranla birbaşa danışıqlara başlaması diqqətçəkən diplomatik addımdır. Bu, regional təhlükəsizlik siyasətində hərbi çəkindirmə ilə diplomatiyanın paralel şəkildə tətbiq olunduğunu göstərir.
Əsas sual isə budur: kollektiv müdafiə mexanizmlərinin gücləndirilməsi və Tehranla dialoqun davam etdirilməsi Yaxın Şərqdə gərginliyi azaltmağa kömək edəcək, yoxsa regionda yeni güc balansının formalaşmasına gətirib çıxaracaq?
