Almaniya və Fransa, 100 milyard avro dəyərində olan və Avropanın ən böyük müdafiə layihələrindən biri olan Gələcək Döyüş Aviasiya Sistemi (FCAS) proqramının ciddi şəkildə azaldılmasını müzakirə edirlər. Bu barədə Financial Times xəbər verir.
Proqramın əsas komponentlərindən biri olan yeni nəsil döyüş təyyarələrinin birgə istehsalını dayandırmaq və əvəzinə proqramın digər əsas elementinə – ” döyüş buludu” (combat cloud) adı verilən komandirlik və idarəetmə sisteminə yönəlmək nəzərdən keçirilir.
FCAS proqramı, Airbus və Dassault Aviation şirkətləri arasında uzun müddət davam edən mübahisələr nəticəsində böhrana doğru gedir. Bu şirkətlər arasında gələcək təyyarə üzərində iş bölüşdürülməsi məsələsində anlaşmazlıqlar yaranıb, bu da layihənin təxirə salınmasına və riskə düşməsinə səbəb olub.
Layihənin xilas edilməsi üçün müzakirə edilən alternativlərdən biri, “döyüş buludu” adlı rəqəmsal interfeysi inkişaf etdirməkdir. Bu, təyyarələri, radarları, pilotları, pilotsuz uçan aparatları və yerüstü idarəetmə sistemlərini birləşdirən bir sistem olacaq. Bu komponent üzərində artıq Airbus, Thales və Indra kimi şirkətlər işləyir.
Fransız və alman rəsmiləri bu yanaşmanı daha cəlbedici hesab edirlər. Onlar deyirlər ki, Avropada bir neçə təyyarə ola bilər, amma bütün təyyarələr üçün tək bir döyüş buludu sistemi lazımdır. Bu yanaşma, ümumi bir təyyarə istehsalını dayandırmaqla belə, layihənin bir hissəsinin saxlanmasına imkan verə bilər. Həmçinin, bu yanaşma proqramın işə salınmasını daha sürətləndirə bilər – 2040-cı ilə planlaşdırılan başlanğıc yerinə, bəlkə də 2030-cu ilə qədər.
FCAS proqramı, 2017-ci ildə Fransa Prezidenti Emmanuel Macron və Almaniya Kansleri Angela Merkel tərəfindən elan edilib və Avropanın növbəti nəsil döyüş təyyarəsinə ehtiyacı olan müştərək bir cavab olaraq təqdim edilib. Lakin Dassault Aviation və Airbus şirkətləri arasında bu təyyarənin inkişafı ilə bağlı ciddi qarşıdurmalar yaranıb. Dassault, Rafale təyyarəsinin hazırlanmasında əldə etdiyi təcrübəyə əsaslanaraq layihə üzərində dominasiya etmək istəyir. Buna cavab olaraq, Almaniya Fransanı əvəzləmək üçün Böyük Britaniya və ya İsveç ilə əməkdaşlıq etməyi də müzakirə edib.
Dassault rəhbəri Eric Trappier isə şirkətinin bu layihəni tək başına həyata keçirə biləcəyini bildirir, çünki Fransanın bu sahədə yetərli təcrübəsi və imkanları var.
Almaniya, müdafiə xərclərinə böyük məbləğlər ayırmasına baxmayaraq, Dassault şirkətinin təkbaşına hegemonluğu qarşısında narazıdır və Fransız şirkətinin “qurbanı” olmaq istəmir. Belə bir vəziyyət, layihənin sonlandırılması riskini daha da artırır.
FCAS layihəsi, Fransa Müdafiə Naziri Katrin Votren ilə alman rəsmiləri arasında və Almaniya Kansleri Fridrix Merç ilə Fransa Prezidenti Emmanuel Macron arasında keçiriləcək görüşlərdə daha detallı müzakirə ediləcək. Həmçinin, 2025-ci ilin sonuna qədər layihənin gələcəyi ilə bağlı qərar verilməsi gözlənilir. Əgər tərəflər arasında anlaşma əldə olunarsa, layihə çərçivəsində təyyarənin prototipinin yaradılmasına başlanacaq, lakin layihənin artıq çox vaxt itirildiyi barədə fikirlər də var.
Bütün bu qarşıdurmalar və layihə ilə bağlı qeyri-müəyyənliklərə baxmayaraq, bütün tərəflər Avropanın ABŞ-dan asılılığını azaltmaq üçün müstəqil bir “döyüş buludu” sisteminə ehtiyacı olduğunu qəbul edirlər. Fransız bankirinin dediyinə görə, “Bəzi anlar gələ bilər ki, biz ABŞsız qalacağıq”.
Bütün tərəflər layihə barədə razılığa gəlsələr belə, bu, Fransa-Almaniya əlaqələrini zədələməmək üçün kritik əhəmiyyət kəsb edir, çünki bu qarşıdurma, əsasən, hökumətlər arasında deyil, şirkətlər arasındakı anlaşmazlıqlarla əlaqəlidir.
FCAS layihəsi, Avropanın gələcək döyüş aviasiyası üçün kritik əhəmiyyətə malik olsa da, içərisindəki ziddiyyətlər və qarşıdurmalar səbəbindən böhranla üzləşib. Həm Fransanın, həm də Almaniyanın bu proqramı həyata keçirmək üçün son şanslarını istifadə edəcəyi yaxın gələcəkdə müəyyən olacaq. Lakin, hər iki tərəf də layihənin Avropanın təhlükəsizliyi və müstəqilliyi üçün həyati əhəmiyyətini qəbul edir.
