ABŞ, Rusiya və Ukrayna nümayəndə heyətlərinin Əbu-Dabidə keçirdiyi üçtərəfli danışıqlar müharibənin dayandırılması istiqamətində növbəti diplomatik cəhd kimi diqqət çəkir. Lakin Moskvanın mövqeyində ciddi dəyişiklik olmadığı bir şəraitdə görüşlərdən genişmiqyaslı razılaşma gözləmək çətindir. Bununla belə, Qara dənizdə təhlükəsiz gəmiçilik və humanitar məsələlər üzrə razılıq əldə edilməsi müharibənin gedişinə müəyyən təsir göstərə bilər.
Vətəninfo.az xəbər verir ki, Əbu-Dabidə keçirilən üçtərəfli görüşlərdən əvvəl Ukrayna nümayəndə heyəti ABŞ və Avropa müttəfiqləri ilə məsləhətləşmələr aparıb. Görüşlərdə Böyük Britaniya, Fransa, Almaniya, İtaliya, NATO və Avropa Komissiyasının nümayəndələri, həmçinin ABŞ-nin xüsusi elçiləri Stiv Uitkoff və Cared Kuşner iştirak ediblər.
Bu məsləhətləşmələr Kiyev üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Ukrayna Rusiya ilə birbaşa danışıqlara başlamazdan əvvəl ABŞ və Avropa dövlətləri ilə mövqelərini uzlaşdırmağa, müttəfiqlərinin dəstəyini qorumağa çalışır. Xüsusilə Avropa ölkələrinin prosesə cəlb olunması təhlükəsizlik məsələlərinin yalnız Vaşinqton və Moskva arasında müzakirə edilməsinin qarşısını almaq baxımından vacibdir.
Kiyev hesab edir ki, Ukraynanın gələcək təhlükəsizliyi ilə yanaşı, Avropanın təhlükəsizlik arxitekturası da danışıqların əsas mövzularından biri olmalıdır. Bu səbəbdən Avropa dövlətlərinin məsləhətləşmələrdə iştirakı Ukrayna diplomatiyasının mühüm istiqamətlərindən biridir.
Ukraynanın danışıqlardakı əsas məqsədləri hərbi əməliyyatların dayandırılması, etibarlı təhlükəsizlik zəmanətlərinin əldə edilməsi, ölkənin iqtisadi bərpası və humanitar problemlərin həllidir. Hərbi əsirlərin mübadiləsi və mülki əhalinin müdafiəsi də Kiyevin gündəliyində mühüm yer tutur.
Rusiya nümayəndə heyətinə Prezident Vladimir Putinin köməkçisi Vladimir Medinski rəhbərlik edir. Kremlin indiyədək müharibənin siyasi həlli ilə bağlı nümayiş etdirdiyi mövqe isə danışıqlardan ciddi nəticə əldə olunmasını çətinləşdirir.
Moskva özünün irəli sürdüyü siyasi və ərazi tələblərindən geri çəkilmədiyi halda, atəşkəs barədə razılığın əldə olunması asan görünmür. Bu baxımdan Əbu-Dabi görüşləri müharibənin dərhal başa çatması üçün deyil, tərəflərin mövqelərinin müəyyənləşdirilməsi və mümkün kompromis istiqamətlərinin axtarılması baxımından qiymətləndirilməlidir.
Bununla belə, hazırkı diplomatik proses Rusiya üçün də cəbhəboyu atəşkəsə razılaşmaq imkanı yaradır. Atəşkəs hər iki tərəfin itkilərinin azalmasına, humanitar məsələlərin həllinə və siyasi dialoqun davam etdirilməsinə şərait yarada bilər.
Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski son dövrlər diplomatik təmaslarını intensivləşdirib. Onun Türkiyəyə səfəri zamanı Ankara ilə Kiyev arasında regional təhlükəsizlik və müharibənin dayandırılması istiqamətində əməkdaşlıq məsələləri müzakirə olunub.
Zelenski Türkiyənin vasitəçilik təşəbbüslərinə müsbət yanaşdığını bir daha ifadə edib. Kiyev Ankaranın Moskva ilə münasibətlərindən və diplomatik imkanlarından istifadə edərək Kremlin mövqeyinə təsir göstərə biləcəyini düşünür.
Türkiyə həm Rusiya, həm də Ukrayna ilə əlaqələrini qoruyub saxlayan ölkə kimi danışıqlar prosesində xüsusi mövqeyə malikdir. Ankara əvvəllər də tərəflər arasında vasitəçilik təşəbbüsləri ilə çıxış edib, xüsusilə taxıl dəhlizi razılaşmasının əldə olunmasında mühüm rol oynayıb.
Bu baxımdan Qara dənizdə təhlükəsiz gəmiçiliyin təmin edilməsi Türkiyə-Ukrayna təmaslarının əsas istiqamətlərindən biri olaraq qalır.
Zelenski Qara dənizdə ticarət gəmilərinin təhlükəsiz hərəkəti məsələsini noyabrın 9-da Hindistanın Baş naziri Narendra Modi ilə telefon danışığı zamanı da müzakirə edib.
Liderlər Ukrayna-Rusiya müharibəsinin başa çatdırılması istiqamətində diplomatik səyləri, eləcə də Hindistanın bu prosesə mümkün töhfəsini müzakirə ediblər. Söhbət zamanı Qara dənizdə taxıl dəhlizinin fəaliyyətinin bərpası məsələsinə də diqqət yetirilib.
Zelenski telefon danışığından sonra bildirib ki, Hindistan ərzaq dəhlizlərinin yaradılması istiqamətində vasitəçilik etməyə hazırdır. O, bu sahədə diplomatik səylərin davam etdiriləcəyinə ümid etdiyini vurğulayıb.
Narendra Modi isə “X” sosial şəbəkəsindəki paylaşımında Hindistanın Moskva ilə Kiyev arasında münaqişənin nizamlanmasına dəstək göstərməyə hazır olduğunu bildirib.
Yeni Dehli müharibədə tərəflərdən hər hansı birinin yanında açıq şəkildə mövqe tutmasa da, münaqişənin diplomatik yollarla başa çatdırılmasını dəstəkləyir. Hindistan üçün bu məsələnin əhəmiyyəti həm də ərzaq təhlükəsizliyi və beynəlxalq ticarət marşrutlarının sabitliyi ilə bağlıdır.
Qara dənizdə ticarət gəmilərinin sərbəst və təhlükəsiz hərəkəti yalnız Rusiya və Ukrayna üçün deyil, bir çox digər dövlətlər üçün də strateji əhəmiyyət daşıyır. Xüsusilə taxıl, ərzaq məhsulları, enerji daşıyıcıları və digər yüklərin daşınması beynəlxalq bazarlara birbaşa təsir göstərir.
Rusiyanın Qara dənizdə Ukraynanın ticarət və ixrac imkanlarını məhdudlaşdırmağa yönələn addımları beynəlxalq gəmiçilik üçün ciddi risklər yaradır. Bu vəziyyət yalnız Ukrayna iqtisadiyyatına deyil, regionda ticarət əlaqələrinə və Rusiya iqtisadiyyatına da mənfi təsir göstərir.
Digər tərəfdən, Ukraynanın Rusiyanın Qara dənizdəki hərbi və logistika imkanlarına qarşı həyata keçirdiyi əməliyyatlar Moskvanın bölgədəki fəaliyyətini çətinləşdirir. Beləliklə, Qara dəniz müharibənin yalnız hərbi deyil, həm də iqtisadi və diplomatik müstəvisində əsas qarşıdurma istiqamətlərindən birinə çevrilib.
Bu şəraitdə tərəflərin Qara dənizdə ticarət gəmilərinin təhlükəsizliyinə dair razılığa gəlməsi mühüm nəticə ola bilər. Belə bir razılaşma hərbi əməliyyatların bütünlüklə dayandırılması demək olmasa da, münaqişənin coğrafiyasının və iqtisadi nəticələrinin məhdudlaşdırılmasına kömək edə bilər.
Əbu-Dabi danışıqlarından müharibəni sona çatdıracaq böyük siyasi razılaşmanın əldə olunmasını gözləmək hələlik real görünmür. Tərəflərin ərazi, təhlükəsizlik və müharibədən sonrakı siyasi nizamla bağlı mövqeləri arasında ciddi fərqlər qalmaqdadır.
Lakin danışıqların nəticəsi yalnız ümumi sülh sazişi ilə ölçülməməlidir. Atəşkəs mexanizmləri, hərbi əsirlərin mübadiləsi, humanitar məsələlər və Qara dənizdə təhlükəsiz gəmiçilik üzrə əldə ediləcək razılaşmalar da mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Xüsusilə Qara dənizdə ticarət gəmilərinin təhlükəsizliyinin təmin olunması həm Ukrayna, həm Rusiya, həm də beynəlxalq ərzaq və enerji bazarları üçün müsbət nəticələr verə bilər.
Bu baxımdan Əbu-Dabi danışıqlarının ən real nəticələrindən biri tərəflərin məhdud məsələlər üzrə razılığa gəlməsi ola bilər. Belə bir razılaşma müharibəni dərhal dayandırmasa da, gərginliyin azaldılması və gələcək diplomatik təmaslar üçün zəmin yarada bilər.
