Bu əhvalat Türkiyə siyasi tarixində tez-tez sitat gətirilən və yumorla diplomatiyanın kəsişdiyi nümunələrdən biri kimi təqdim olunur. Bəzi mənbələrdə hadisə Süleyman Dəmirəl–Bülent Ecevit münasibətləri kontekstində də xatırlansa da, daha geniş yayılan versiya 1967-ci ildə Kipr böhranı fonunda baş verir.
1967-ci ildə, Süleyman Dəmirəlin baş nazir olduğu dövrdə Kiprdə yunan qüvvələrinin türklərə qarşı hücumları nəticəsində adada növbəti ciddi gərginlik yaranır. Türkiyə hökuməti hadisələrə sərt reaksiya verərək adaya hərbi müdaxilə ehtimalını gündəmə gətirir. Lakin həmin dövrdə Türkiyənin xüsusilə desant gəmiləri baxımından kifayət qədər hərbi-texniki imkanlara malik olmaması sonradan araşdırmalarda xüsusi vurğulanır. Buna baxmayaraq, Ankara siyasi təzyiq aləti kimi müdaxilə ritorikasından istifadə edirdi.
Kiprin müstəqilliyinin və konstitusion quruluşunun təminatçı dövlətlərindən biri olan Böyük Britaniya (digərləri Yunanıstan və Türkiyə idi) Ankaranın bu bəyanatlarına sərt reaksiya verir. Gərginliyin artması fonunda diplomatik kanallar işə salınır və məsələni həll etmək üçün bir sıra görüşlər keçirilir.
Məhz belə görüşlərdən birindən Ankaraya qayıdarkən jurnalistlərlə söhbət zamanı maraqlı dialoq yaşandığı bildirilir. Jurnalistlərdən biri Dəmirələ sual verir:
– Efendim, İngiliz Dışişleri Bakanının elini neden sıktınız?
Sualın alt qatında Böyük Britaniyanın sərt mövqeyi fonunda nümayiş etdirilən bu jestin niyə edildiyi ilə bağlı tənqidi çalar olduğu ehtimal edilir. Dəmirəlin cavabı isə onun siyasi üslubuna xas ironiyanı əks etdirir:
– Ya neresini sıkacaktım, kardeşim?
Bu cavab həm gərgin diplomatik şəraitdə protokol davranışının qaçılmazlığını, həm də Dəmirəlin situasiyanı yumorla neytrallaşdırmaq bacarığını göstərən nümunə kimi təqdim olunur. Hadisənin müxtəlif versiyaları mövcud olsa da, siyasi folklor xarakteri daşıyan bu epizod Türkiyə siyasi tarixində liderlərin üslub fərqlərini və diplomatik münasibətlərin incəliklərini anlamaq baxımından maraqlı detal kimi qiymətləndirilir.
Yadigar Sadıqlı
