Çin son iki onillikdə hərbi modernləşməni sürətləndirərək tərs-mühəndislik və yeni texnologiyalara əsaslanan silahlar vasitəsilə hərbi tarazlıqlarda dönüş yaradıb. Aşağıda bildirildiyi kimi, dörd qabaqcıl sistem — hipersəsli DF‑17, uçuş zamanı forma dəyişdirən hipersəs raketi, altıncı nəsil döyüşçü prototipləri və LY‑1 lazer müdafiə sistemi — Çinin gələcək döyüş doktrinasının əsas elementlərini təşkil edir.
1. DF‑17 və DF‑ZF hipersəs sistemi
Dongfeng‑17 (DF‑17) mobil ballistik raket sistemi atmosferin kənarında sürüşmə döyüş başlığı (DF‑ZF HGV — hypersonic glide vehicle) daşımaq üçün nəzərdə tutulub. Sistemin əsas xüsusiyyətləri:
Uçuş mərhələləri: yüksəldici mərhələ (bərk yanacaqla) → DF‑ZF başlığının ayrılması → yüksək sürətlə (təxminən Mach 5–10, yəni ~6 100–12 300 km/saat) yuxarı atmosferdə sürüşmə və manevr.
Manevr qabiliyyəti: həm üfüqi, həm şaquli kəskin manevrlər edə bilir ki, bu da ənənəvi raketdən müdafiə sistemlərinə (THAAD, Patriot və s.) qarşı tutuşu çətinləşdirir.
Maksimal məsafə:** təxminən 1 800–2 500 km.
Məqsəd: strategiya obyektləri — ada zəncirləri, təyyarədaşıyanlar və əsas hərbi bazalar.
Xülasə: yüksək sürət və davamlı manevr DF‑17‑ni müdafiəsi çətin “gəmi qatı” hədəfinə çevirir.
2. Uçuşda forma dəyişdirən hipersəs raketi
Çinin tədqiqatçıları hipersəs rejimində uçuş zamanı aerodinamik konfiqurasiyasını dəyişə bilən raket üzərində işləyirlər. Sistem belə işləyir:
“Wings‑in/Wings‑out” konsepti: kruiz mərhələsində qanadlar gövdəyə çəkilir (azaldılmış sürtünmə), manevr lazım olduqda qanadlar çıxarılır və qaldırma qüvvəsi artırılır.
Texniki çətinliklər: hipersəs temperaturu və sıx təzyiq şəraitində mexaniki hərəkətin yaratdığı vibrasiyanın idarə olunmasıdır. Çin komandası bu problemi qabaqcıl idarəetmə alqoritmləri vasitəsilə həll etdiyini iddia edir.
Nəticə: həm super‑yüksək sürətə çatmaq, həm də kəskin manevrlər etmək imkanı.
Bu layihə hipersəs dinamikası sahəsində “uçuş şəraitində çevrilmə” problemi üzərində önəmli təkmilləşmə kimi təqdim olunur.
3. Altıncı nəsil döyüşçü — süni intellekt və yeni döyüş rolu
Çin beşinci nəsil J‑20 qırıcısından sonra altıncı nəsil platformaların prototiplərini sınaqdan keçirir. Təxmin edilən xüsusiyyətlər:
Aerodinamika: ənənəvi quyruq və idarə səthləri olmadan, “sükansız” dizayn — radar görünməzliyini artırmaq məqsədi.
Mühərrik konfiqurasiyası: qeyri‑adi üç mühərrikli həllər; bu, həm superkruizə, həm də yüksək elektrik tələbatı olan yönəldilmiş enerji silahlarına (lazerlər) imkan verə bilər.
Kütlə və tutum: mümkün uçuş çəkisi 50–70 ton; böyük daxili yanacaq və silah daşıma qabiliyyəti; iki nəfərlik heyət — pilot və döyüş meneceri (elektron müharibə və dronesensor idarəsi üçün).
Rollar: sensor‑taşıyıcı, infiltrasiya‑bombardmançı və AI dəstəkli döyüş menecment sistemi.
Qısa desək, bu platforma süni intellekt, elektron müharibə və böyük daxili tutum vasitəsilə gələcəyin hava əməliyyatlarında üstünlük yaratmağı hədəfləyir.
4. LY‑1 lazer müdafiə sistemi (yönəldilmiş enerji silahı)
LY‑1 kimi adlandırılan fiber‑lazer əsaslı yönəldilmiş enerji silahı (DEW) pilotsuz aparatlara və “ucuz, lakin çoxsaylı” hava təhdidlərinə qarşı nəzərdə tutulub:
Modulyar çıxış gücü: 5 kW‑dan 100 kW‑a qədər variantlar.
Performans: 30 kW versiyasının 1 000 metrdən 5 mm qalınlığında polad lövhəni əridə bilməsi qeyd edilir.
Üstünlüklər: hədəfi ani nişanlama (işıq sürəti), atış başına xərclərin çox aşağı olması (mühərrik/enerji xərci), sursat məhdudiyyəti əvəzinə enerji mənbəyi ilə bağlı davamlı döyüş qabiliyyəti.
Platformalar: sabit stansiyalar və 6×6 mobil platformalara yerləşdirilmiş sistemlər.
Taktiki məna: dron sürülərinə qarşı effektiv, iqtisadi cəhətdən sərfəli müdafiə həlli.
Hesabata görə, bu dörd sistem — hipersəs raketlərindən lazer silahlara qədər — Çinin çoxşaxəli hərbi doktrinasını əks etdirir: strateji nüfuz və dəniz üstünlüyünə qarşı yönəlmiş imkanlar (DF‑17 və “morfing” raketlər), hava üstünlüyünü süni intellekt və elektron müharibə ilə təmin edəcək yeni nəsil qırıcılar, həmçinin ucuz hava təhdidlərinə qarşı dayanıqlı müdafiə üçün lazer texnologiyaları. Bu silahlar Çinin texnoloji üstünlüyü keyfiyyətə çevirərək mövcud hərbi tarazlıqları dəyişə biləcəyini göstərir.
