Türkiyədə son həftələrdə baş verən siyasi proseslər ölkənin daxili siyasi gündəmini yenidən dəyişib. Müxalifətdə baş verən yenidənqurma cəhdləri, iqtisadi çətinliklər, regionda davam edən geosiyasi gərginlik və yeni Konstitusiya müzakirələri qarşıdakı dövrün əsas siyasi mövzuları kimi qiymətləndirilir.
Bəzi beynəlxalq analitiklər hesab edirlər ki, Türkiyə həm siyasi, həm də iqtisadi baxımdan mürəkkəb mərhələyə daxil olur. Bununla yanaşı, ölkənin mövcud idarəetmə sistemi, dövlət institutlarının fəaliyyəti və regional diplomatiyadakı fəallığı bu çağırışların idarə olunmasında həlledici rol oynaya bilər.
Türkiyənin əsas müxalifət qüvvəsi olan Cümhuriyyət Xalq Partiyasında (CHP) yaşanan proseslər ölkə siyasətində diqqətlə izlənilir. Partiya sədri Özgür Özəlin yeni siyasi platforma yaratmaq təşəbbüsü təkcə təşkilati dəyişiklik kimi deyil, həm də müxalifətin gələcək strategiyasının formalaşdırılması istiqamətində atılmış addım kimi qiymətləndirilir.
Siyasi müşahidəçilərin fikrincə, CHP daxilində davam edən hüquqi mübahisələr və rəhbərlik ətrafında yaşanan qeyri-müəyyənlik yeni siyasi modelin formalaşdırılmasını zəruri edib. Bu prosesin məqsədi müxalifətin parlamentdə təsir imkanlarını qorumaq və mümkün hüquqi qərarların siyasi fəaliyyətə təsirini minimuma endirməkdir.
Türkiyə iqtisadiyyatı son illərdə inflyasiya, yüksək faiz dərəcələri və milli valyutanın sabitliyinin qorunması istiqamətində ciddi sınaqlarla üzləşib.
Analitiklərin diqqət çəkdiyi əsas məqamlardan biri şirkətlərin xarici valyutada öhdəliklərinin artmasıdır. Xarici borclanmanın yüksək səviyyədə qalması lirənin məzənnəsində mümkün dəyişikliklərə qarşı özəl sektoru daha həssas vəziyyətə gətirir.
Eyni zamanda Mərkəzi Bankın inflyasiya ilə mübarizə məqsədilə həyata keçirdiyi sərt pul siyasəti maliyyələşmə xərclərini artırır. Bu isə iqtisadi artım və qiymət sabitliyi arasında balansın qorunmasını hökumət üçün əsas vəzifələrdən birinə çevirir.
İqtisadçılar hesab edirlər ki, yaxın aylarda qəbul ediləcək qərarlar Türkiyə iqtisadiyyatının orta və uzunmüddətli inkişaf trayektoriyasına mühüm təsir göstərəcək.
Türkiyə eyni zamanda bir neçə regional istiqamətdə fəal diplomatik fəaliyyətini davam etdirir.
Ankara Yaxın Şərqdə baş verən proseslər, Şərqi Aralıq dənizindəki enerji və dəniz sərhədləri məsələləri, Egey dənizində Yunanıstanla münasibətlər, Kipr problemi, Qara dəniz təhlükəsizliyi və Ukrayna-Rusiya müharibəsi fonunda balanslı siyasət yürütməyə çalışır.
Beynəlxalq ekspertlər qeyd edirlər ki, Türkiyə həm NATO üzvü, həm də regionun aparıcı dövlətlərindən biri kimi bir çox böhranlarda vasitəçilik təşəbbüsləri ilə çıxış edir. Bu isə Ankaranın diplomatik imkanlarını artırmaqla yanaşı, üzərinə əlavə məsuliyyət də qoyur.
Türkiyənin uzun illərdir həllini gözləyən əsas daxili siyasi məsələlərindən biri kürd problemidir.
Müşahidəçilər hesab edirlər ki, bu mövzuda atılacaq addımlar həm daxili siyasi balanslara, həm də qarşıdakı seçki prosesinə təsir göstərə bilər. Hökumətin təhlükəsizlik siyasəti ilə siyasi dialoq arasında necə balans quracağı yaxın dövrün əsas suallarından biri hesab olunur.
Hakim Ədalət və İnkişaf Partiyası yeni Konstitusiya hazırlanmasını siyasi gündəmin əsas istiqamətlərindən biri kimi müəyyən edib.
Siyasi ekspertlərin fikrincə, yeni Konstitusiya yalnız hüquqi islahat deyil, həm də Türkiyənin gələcək idarəetmə modelinin formalaşdırılması baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır.
Bu proses parlamentdə siyasi qüvvələr arasında yeni danışıqlar mərhələsinin başlanmasına səbəb ola bilər.
Siyasi dairələrdə erkən parlament və prezident seçkilərinin keçirilməsi ehtimalı da gündəmdə qalır.
Bir sıra analitiklər hesab edirlər ki, iqtisadi göstəricilər, müxalifətin yenidən təşkilatlanması və Konstitusiya müzakirələri seçki tarixinin müəyyənləşdirilməsində əsas amillər olacaq.
Bununla belə, erkən seçkilə bağlı rəsmi qərar qəbul edilməyib və mövzu hələ də siyasi qiymətləndirmələr səviyyəsində qalır.
Türkiyə qarşıdakı dövrdə həm iqtisadi, həm siyasi, həm də geosiyasi baxımdan mühüm qərarların veriləcəyi mərhələyə daxil olur. Daxildə aparılan islahatlar, müxalifətin yenidən formalaşması və regional proseslər ölkənin siyasi gündəmini müəyyənləşdirən əsas faktorlar olaraq qalır.
Ekspertlərin ümumi qənaətinə görə, Ankara üçün əsas vəzifə iqtisadi sabitliyin qorunması, siyasi institutların fəaliyyətinin davamlılığının təmin edilməsi və regional diplomatik fəallığın saxlanılması olacaq. Qarşıdakı aylar Türkiyənin daxili və xarici siyasət kursunun gələcək istiqamətinin formalaşması baxımından həlledici dövr kimi qiymətləndirilir.
Qoşqar Salmanlı
