Türkmənistanın Türkmənbaşı şəhərində keçirilən Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşü Azərbaycanın region dövlətləri ilə münasibətlərində keyfiyyətcə yeni mərhələnin formalaşdığını nümayiş etdirən mühüm siyasi hadisə oldu. Azərbaycanın bu formatda artıq tamhüquqlu üzv kimi iştirakı, görüşün yekununda mühüm sənədlərin imzalanması və ölkəmizin 2027-ci ildə Məşvərət görüşünə sədrliyinin qəbul edilməsi Bakının Mərkəzi Asiya ilə münasibətlərinin strateji xarakterini və regionun gələcək inkişaf gündəliyində Azərbaycanın artan rolunu aydın şəkildə ortaya qoyur. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin oktyabrın 8-də Türkmənistanın Türkmənbaşı şəhərində keçirilən Azərbaycan və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşündə çıxışı regionda Azərbaycanın artan rolunu, Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə münasibətlərin strateji mahiyyətini və xüsusilə Azərbaycan–Türkmənistan əlaqələrinin dinamik inkişafını nümayiş etdirən mühüm siyasi mesajlarla zəngin olub. Prezident İlham Əliyev çıxışında ilk növbədə Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət formatına tamhüquqlu üzv kimi qoşulmasının tarixi əhəmiyyətini vurğulayıb. Azərbaycanın ötən ilin noyabrında bu formata tamhüquqlu üzv qəbul edilməsi ölkənin Mərkəzi Asiya ilə münasibətlərində yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilir.
Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət formatına tamhüquqlu üzv olması təkcə diplomatik status məsələsi deyil. Bu qərar Azərbaycanın region dövlətləri ilə siyasi, iqtisadi, nəqliyyat, enerji və humanitar sahələrdə artan əməkdaşlığının məntiqi nəticəsidir. Prezident İlham Əliyev bu tarixi qərarın yekdilliklə dəstəklənməsinə görə Mərkəzi Asiya ölkələrinin dövlət və hökumət başçılarına təşəkkürünü bildirib. O, xüsusilə Türkmənistanın və şəxsən Türkmənistan Xalq Məsləhətinin sədri Qurbanqulu Berdiməhəmmədovun rolunu qeyd edib. Məhz 2025-ci ilin avqustunda Avazada keçirilən görüş zamanı Azərbaycanın bu formata tamhüquqlu iştirakı təşəbbüsünün irəli sürülməsi Azərbaycan-Türkmənistan münasibətlərinin regional əməkdaşlığın inkişafında xüsusi əhəmiyyət daşıdığını göstərir. Bu baxımdan Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə əlaqələri artıq ikitərəfli münasibətlər çərçivəsindən çıxaraq daha geniş regional əməkdaşlıq modelinin mühüm hissəsinə çevrilir. Azərbaycan həm coğrafi, həm iqtisadi, həm də geosiyasi baxımdan Mərkəzi Asiya ilə Avropa arasında mühüm bağlantı rolunu oynayır.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında xüsusi diqqət yetirilən məsələlərdən biri Azərbaycan–Türkmənistan münasibətlərinin son illərdə sürətli inkişafıdır. Dövlət başçısının qeyd etdiyi kimi, ötən ildən başlayaraq ən yüksək səviyyədə artıq beş səfərin həyata keçirilməsi iki ölkə arasında siyasi dialoqun intensivliyini nümayiş etdirir. Dövlət başçıları səviyyəsində qarşılıqlı səfərlərin artması siyasi münasibətlərin möhkəmlənməsi ilə yanaşı, iqtisadi və humanitar əməkdaşlığın genişlənməsi üçün də əlverişli zəmin yaradır.
Azərbaycan və Türkmənistanı yalnız Xəzər dənizi deyil, eyni zamanda ortaq tarixi-mədəni bağlar, türk dünyasına mənsubiyyət və qarşılıqlı hörmət prinsiplərinə əsaslanan münasibətlər birləşdirir. Son illərdə iki ölkə arasında əlaqələrin daha sistemli xarakter alması Xəzər regionunda əməkdaşlığın inkişafı baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Xəzər dənizi Azərbaycan və Türkmənistan arasında ayrılıq yaradan coğrafi məkan olmaqdan daha çox, iki ölkəni birləşdirən strateji kommunikasiya xəttinə çevrilməkdədir.
Prezident İlham Əliyev çıxışında Qurbanqulu Berdiməhəmmədovun təşəbbüsü ilə Füzuli şəhərində məscidin tikintisini xüsusi qeyd edib. Bu təşəbbüs iki ölkə arasındakı münasibətlərin yalnız siyasi və iqtisadi maraqlara söykənmədiyini göstərən mühüm mənəvi addımdır. Füzulidə məscidin inşası Azərbaycan və Türkmənistan xalqları arasında tarixi, dini və mədəni yaxınlığın simvolik ifadəsinə çevrilib. Prezident İlham Əliyevin də vurğuladığı kimi, ötən il məscidin təməlinin qoyulması mərasimində iki ölkənin yüksək səviyyəli nümayəndələrinin birgə iştirakı xüsusi məna daşıyırdı. İşğaldan azad edilmiş Füzulidə belə bir dini-mədəni abidənin inşa olunması həm Qarabağın bərpası prosesinə, həm də Azərbaycan–Türkmənistan dostluğunun gələcək nəsillərə çatdırılmasına xidmət edir. Türkmənistanın bu hədiyyəsi həm də Azərbaycan xalqının Qarabağda apardığı genişmiqyaslı quruculuq işlərinə dost və qardaş ölkənin mənəvi dəstəyinin göstəricisidir.
Füzuli şəhəri Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində həyata keçirilən genişmiqyaslı bərpa və yenidənqurma layihələrinin mühüm mərkəzlərindən biridir. Şəhərin yeni simasının formalaşdırılması yalnız yaşayış binalarının və infrastrukturun yaradılmasını deyil, eyni zamanda məktəblərin, məscidlərin, mədəniyyət və sosial obyektlərin inşasını əhatə edir. Bu prosesdə dost və qardaş ölkələrin iştirakı xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Türkmənistanın Füzulidə məscid inşa etməsi də məhz belə nümunələrdən biridir. Məscid yalnız ibadət məkanı kimi deyil, Azərbaycan–Türkmənistan münasibətlərinin mənəvi yaddaşını yaşadan bir abidə kimi də qiymətləndirilə bilər. Onun Füzulidə inşa olunması Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpasından sonra şəhərin dirçəldilməsinin simvolik məqamlarından birinə çevrilir.
Prezident İlham Əliyevin Türkmənbaşı şəhərindəki çıxışının mühüm istiqamətlərindən biri Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə münasibətlərinin gələcək perspektivləridir. Azərbaycanın bu formatda tamhüquqlu iştirakı regionlararası əməkdaşlıq üçün yeni imkanlar yaradır. Xüsusilə nəqliyyat və logistika sahəsində Azərbaycanın mövqeyi diqqət çəkir. Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolu, Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı və Orta Dəhliz kimi layihələr Mərkəzi Asiya ölkələrinin dünya bazarlarına çıxış imkanlarının genişləndirilməsində mühüm rol oynayır. Bu baxımdan Azərbaycanla Mərkəzi Asiya arasında əməkdaşlıq qarşılıqlı iqtisadi maraqlara əsaslanan uzunmüddətli tərəfdaşlıq modelinə çevrilə bilər. Xəzər üzərindən yükdaşımaların artması, nəqliyyat infrastrukturunun inkişaf etdirilməsi və rəqəmsal bağlantıların gücləndirilməsi regionun geoiqtisadi əhəmiyyətini daha da artırır. Enerji sahəsi də əməkdaşlığın mühüm istiqamətlərindən biridir. Azərbaycanın enerji infrastrukturu və Avropa bazarları ilə əlaqələri Mərkəzi Asiya ölkələrinin enerji resurslarının yeni marşrutlarla dünya bazarlarına çıxarılması üçün əlavə imkanlar yarada bilər.
Azərbaycan və Türkmənistan münasibətlərində humanitar və mədəni əlaqələrin xüsusi yeri var. Hər iki xalqın ortaq türk-mədəni irsi, dil və tarixi bağları münasibətlərin möhkəm sosial bazasını formalaşdırır. Belə əlaqələr dövlətlərarası münasibətlərin yalnız siyasi qərarlardan asılı olmamasını təmin edir. Xalqlar arasında qarşılıqlı rəğbət və mənəvi yaxınlıq möhkəm olduqda siyasi və iqtisadi tərəfdaşlıq da daha davamlı xarakter alır. Füzulidə məscidin tikilməsi bu baxımdan xüsusi simvolik məna daşıyır. Bu layihə iki ölkə arasında dostluğun konkret nümunəyə çevrilməsini və gələcək nəsillər üçün maddi irsə çevrilməsini təmin edir.
Türkmənbaşı görüşünün yekununda Birgə Bəyanatın, eləcə də Məşvərət görüşünün fəaliyyətinin təşkilati əsaslarını müəyyənləşdirən tənzimləyici sənədlər haqqında Qərarın qəbul edilməsi çoxtərəfli əməkdaşlığın institusional əsaslarının möhkəmləndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu sənədlər Azərbaycan və Mərkəzi Asiya ölkələri arasında qarşılıqlı fəaliyyətin daha sistemli və uzunmüddətli müstəvidə inkişaf etdirilməsi üçün mühüm siyasi baza yaradır.
Prezident İlham Əliyevin Türkmənbaşı şəhərində keçirilən 8-ci Məşvərət görüşündə çıxışı Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə münasibətlərinin yeni siyasi və strateji mərhələyə daxil olduğunu bir daha nümayiş etdirib. Azərbaycanın Məşvərət formatına tamhüquqlu üzv kimi qəbul edilməsi ölkənin regiondakı artan nüfuzunun göstəricisi olmaqla yanaşı, Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında daha geniş əməkdaşlıq üçün yeni imkanlar açır. Azərbaycan–Türkmənistan münasibətlərinin xüsusilə intensiv inkişaf etməsi isə bu prosesin mühüm istiqamətlərindən biridir. Qarşılıqlı yüksək səviyyəli səfərlər, siyasi dialoqun güclənməsi, iqtisadi və nəqliyyat layihələri, eləcə də Füzulidə məscid tikintisi iki ölkə arasındakı münasibətlərin çoxşaxəli xarakter aldığını göstərir.
Nurullayeva Zenfira İslam qızı
Qara Qarayev adına Mərkəzi İncəsənət Məktəbinin xor ixtisası üzrə müəllimi, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi
