Bəzən böyük dövlət proqramlarının mahiyyəti rəqəmlərin arasında itib gedir. Halbuki 12 yanvar 2026-cı ildə Prezident İlham Əliyevin imzaladığı “Bakı şəhərində və Abşeron yarımadasında su təchizatı, yağış və tullantı suları sistemlərinin təkmilləşdirilməsinə dair 2026–2035-ci illər üçün Dövlət Proqramı” Bakı və Abşeronun gələcək şəhər həyatına birbaşa təsir edəcək fundamental sənəddir.
Bu proqramın əsas məqsədi sadəcə yeni su boruları çəkmək deyil. Məqsəd Bakı və Abşeronda suyun mənbəyindən istehlakçıya qədər bütün idarəetmə zəncirini yeniləməkdir.
Bəs proqram tam icra olunanda nə dəyişəcək?
1. Bakı və Abşeronun su təminatı daha dayanıqlı olacaq
Bu gün proqram sənədində Bakı və Abşeron üzrə fasiləsiz su təminatının səviyyəsi təxminən 70 faiz göstərilir. Hədəf isə bunu 95 faizə çatdırmaqdır.
Bunun üçün mövcud magistral və paylayıcı xətlər yenilənəcək, yeni su mənbələri yaradılacaq, su anbarları və nasos stansiyaları inkişaf etdiriləcək.
Proqram çərçivəsində 230 kilometr magistral və 200 kilometr paylayıcı su şəbəkəsinin yenilənməsi nəzərdə tutulur.
Yəni söhbət ayrı-ayrı küçələrdə təmir işlərindən yox, şəhərin su damarlarının böyük hissəsinin mərhələli şəkildə yenilənməsindən gedir.
2. Bakı və Abşeronun su balansına yeni mənbələr əlavə olunacaq
Ən mühüm istiqamətlərdən biri alternativ su mənbələrinin istifadəyə cəlb edilməsidir.
Dəniz suyunun duzsuzlaşdırılması hesabına ildə 100 milyon kubmetr içməli su əldə edilməsi nəzərdə tutulur.
Bundan başqa, Oğuz-Qəbələ-Bakı su kəmərinin mənbəyində subartezian quyularının, Bakı su kəmərlərinin mənbələrinin bərpası, Ceyranbatan sisteminin yenilənməsi və digər mənbələrin imkanlarının artırılması planlaşdırılır.
Proqramın konkret tədbirlər planında Sumqayıt Duzsuzlaşdırma Qurğusundan Ceyranbatan su anbarına yeni magistral kəmərin tikintisi də nəzərdə tutulur. Bu layihənin başa çatması ilə Bakı və Abşerona verilən içməli suyun həcminin ildə 100 milyon kubmetr artırılması planlaşdırılır.
Bu, Bakı üçün yeni su təhlükəsizliyi ehtiyatının formalaşdırılması deməkdir.
3. 28 yeni su anbarı tikiləcək
Proqram üzrə xidmət ərazisində 28 yeni su anbarının tikintisi nəzərdə tutulur.
Bu, çox vacib məsələdir.
Çünki şəhərin su təminatı yalnız su mənbəyinin mövcudluğu ilə bitmir. Suyun toplanması, ehtiyatda saxlanılması və tələbatın dəyişməsinə uyğun paylanması da ayrıca infrastruktur tələb edir.
Beləliklə, gələcək sistem daha çox ehtiyatlı və çevik idarə olunan sistemə çevriləcək.
4. Su sayğaclaşdırılması 100 faizə çatdırılacaq
Proqramın digər mühüm hədəfi sayğaclaşdırmanın 100 faizə çatdırılmasıdır.
Bu, yalnız ödəniş məsələsi deyil.
Tam uçot suyun harada, nə qədər istifadə edildiyini dəqiq bilməyə, balans yaratmağa, qeyri-səmərəli sərfiyyatı müəyyən etməyə və itkiləri idarə etməyə imkan verir.
Daha mühüm hədəf isə su itkilərinin 20 faizdən aşağı salınmasıdır.
Bu, əslində yeni su mənbəyi yaratmadan mövcud suyun daha səmərəli istifadəsi deməkdir.
5. 64 yaşayış məntəqəsində su və kanalizasiya sistemi qurulacaq
Abşeron yarımadasında 64 yaşayış məntəqəsində su təchizatı və kanalizasiya sistemlərinin qurulması proqramın əsas istiqamətlərindəndir.
Bununla yanaşı, məhəllədaxili və binadaxili su şəbəkələrinin 80 faizdən çoxunun yenilənməsi nəzərdə tutulur.
Bu isə vətəndaşın ən birbaşa hiss edəcəyi dəyişikliklərdən biri olacaq.
Çünki magistral kəmərin yenilənməsi qədər, həmin suyun binaya, həyətə və evə qədər sağlam və etibarlı şəkildə çatdırılması da vacibdir.
6. Kanalizasiya problemi sistemli şəkildə həll olunacaq
Bakı və Abşeronun ən ciddi problemlərindən biri kanalizasiya infrastrukturunun müxtəlif ərazilərdə qeyri-bərabər inkişaf etməsidir.
Proqram üzrə 12 yeni kollektorun tikintisi, 3 mövcud kollektorun bərpası və 9 yeni tullantı sutəmizləyici qurğunun yaradılması nəzərdə tutulur.
Məqsəd tullantı sularının sadəcə şəhərdən uzaqlaşdırılması deyil, onların müasir texnologiyalarla təmizlənməsi və ətraf mühitə təsirinin minimuma endirilməsidir.
Proqramda sutəmizləyici qurğuların məhsuldarlığının 50 faizdən çox artırılması hədəflənir.
7. Xəzər dənizinin çirklənməsinin qarşısının alınmasına ciddi təsir göstərəcək
Burada məsələnin ekoloji tərəfi xüsusilə əhəmiyyətlidir.
Proqram sənədində tullantı sularının Xəzər dənizinə təsirinin azaldılması ayrıca məqsəd kimi müəyyənləşdirilib.
Təmizləyici qurğuların yenilənməsi, yeni kanalizasiya sistemlərinin qurulması və tullantı sularının idarə olunmasının yaxşılaşdırılması nəticəsində Xəzərə axıdılan çirkli suların keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması nəzərdə tutulur.
Başqa sözlə, su-kanalizasiya proqramı həm də Xəzərin qorunması proqramıdır.
8. Leysan yağışlarından sonra küçələrin su altında qalması riski azalacaq
Bakı üçün hamımıza tanış olan başqa bir problem — intensiv yağışlardan sonra küçə və prospektlərdə suyun yığılmasıdır.
Proqram çərçivəsində subasma riskinin olduğu ərazilərdə yağış sularının ayrıca idarə olunması nəzərdə tutulur.
20 kilometrdən çox yeni yağış kollektoru şəbəkəsinin qurulması, mövcud sistemlərin təkmilləşdirilməsi və 30 küçədə yeni yağış və tullantı su şəbəkəsinin yaradılması planlaşdırılır.
Hədəf subasmaya məruz qalan ərazilərin sayını 30 faizdən çox azaltmaqdır.
Bu o deməkdir ki, məqsəd sadəcə yağış suyunu küçədən götürmək deyil, bütövlükdə şəhərin yağış sularına münasibətini dəyişməkdir.
9. Tullantı suyu artıq yalnız “problem” kimi yox, resurs kimi görüləcək
Proqramın ən müasir tərəflərindən biri budur.
Təmizlənmiş tullantı sularından təkrar istifadə imkanlarının yaradılması nəzərdə tutulur.
Hövsan qəsəbəsində təmizlənmiş tullantı sularının təkrar istifadəsi imkanlarının təmin edilməsi planlaşdırılır.
Bu, dünyada geniş tətbiq olunan yanaşmadır: su bir dəfə istifadə olunub “itirilən” resurs deyil, təmizləndikdən sonra yenidən istifadə edilə bilən resursdur.
10. Bakı su təsərrüfatı rəqəmsallaşacaq
Proqramın bəlkə də ən gələcəyə hesablanmış istiqamətlərindən biri SCADA və IoT texnologiyalarının tətbiqidir.
Sadə dillə desək, gələcəkdə su anbarlarının, nasos stansiyalarının və şəbəkələrin vəziyyətini daha geniş şəkildə real vaxt rejimində izləmək və idarə etmək mümkün olacaq.
Sızma haradadır?
Təzyiq harada dəyişib?
Hansı ərazidə qəza baş verib?
Suyun keyfiyyət göstəricilərində dəyişiklik varmı?
Bunların daha operativ aşkarlanması və müdaxilənin sürətləndirilməsi mümkün olacaq.
Proqramda su risklərinə reaksiya müddətinin 50 faizdən çox qısaldılması hədəfi də müəyyən edilib.
11. Su təsərrüfatı “boru və nasos” sistemindən ağıllı idarəetmə sisteminə keçəcək
Əsl böyük dəyişiklik məhz budur.
Əvvəllər su təsərrüfatına əsasən fiziki infrastruktur kimi baxılırdı: boru, nasos, anbar, kollektor…
Yeni yanaşmada isə bunların üzərinə rəqəmsal monitorinq, real vaxt məlumatları, avtomatlaşdırılmış idarəetmə, itkilərin analitik aşkarlanması və risklərin qabaqcadan qiymətləndirilməsi əlavə olunur.
Yəni Bakı və Abşeronun su sistemi tədricən “ağıllı su şəbəkəsi” modelinə keçəcək.
—
BÜTÜN BUNLAR NƏ DEMƏKDİR?
Proqramın rəqəmlərinə baxanda əsl mənzərə daha aydın görünür:
230 km magistral su şəbəkəsi;
200 km paylayıcı su şəbəkəsi;
28 yeni su anbarı;
12 yeni kollektor;
9 yeni tullantı sutəmizləyici qurğu;
30 küçədə yeni yağış və tullantı su şəbəkəsi;
64 yaşayış məntəqəsində su və kanalizasiya sistemi;
100 faiz sayğaclaşdırma;
20 faizdən aşağı su itkisi;
95 faiz fasiləsiz su təminatı;
ildə 100 milyon kubmetr əlavə içməli su mənbəyi…
Bunlar sadəcə tikinti rəqəmləri deyil.
Bunların arxasında daha etibarlı su, daha sistemli kanalizasiya, daha təhlükəsiz şəhər, daha az su itkisi, daha az subasma riski, daha təmiz Xəzər və daha müasir idarəetmə sistemi dayanır.
Və ən mühüm məqam:
Bu proqram 2026-cı ildə başlayıb 2029-cu ildə bitən layihə deyil. 2026–2035-ci illəri əhatə edən uzunmüddətli dövlət proqramıdır. Onun ilk mərhələsi 2026–2030, ikinci mərhələsi isə 2031–2035-ci illərdir.
Deməli, söhbət təkcə bu günün su problemini həll etməkdən getmir.
Söhbət Bakı və Abşeronun növbəti onilliklər üçün su təhlükəsizliyinin qurulmasından gedir.
Bu baxımdan proqramın əsl nəticəsi yeni boruların və kollektorların uzunluğu ilə deyil, bir neçə ildən sonra Bakı sakininin kranı açanda, yağış yağanda və kanalizasiya sistemindən istifadə edəndə bu fərqi gündəlik həyatında hiss etməsi ilə ölçüləcək.
Çünki müasir şəhərin rahatlığı yalnız asfaltla, binalarla və yollarla ölçülmür. Şəhərin əsl dayanıqlığı onun görünməyən infrastrukturlarında — su, kanalizasiya və yağış suları sistemində başlayır.
