Azərbaycan və Türkiyə xalqları ortaq tarixə, dilə, mədəniyyətə və milli-mənəvi dəyərlərə malikdirlər. Ulu öndər Heydər Əliyev tərəfindən səsləndirilən “Bir millət, iki dövlət” kəlamı iki ölkə arasındakı münasibətlərin əsas fəlsəfəsini təşkil edir. Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra Türkiyə onu tanıyan ilk dövlət olmuşdur. Sonrakı illərdə siyasi, iqtisadi, enerji, nəqliyyat, hərbi və humanitar sahələrdə əməkdaşlıq daha da genişlənmişdir. Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri, Bakı-Tbilisi-Ərzurum qaz kəməri və Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu kimi nəhəng layihələr iki ölkənin strateji tərəfdaşlığının uğurlu nümunələridir. 2021-ci il iyunun 15-də Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı olan Şuşa şəhərində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və Türkiyə Respublikasının Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan tərəfindən “Azərbaycan Respublikası ilə Türkiyə Respublikası arasında müttəfiqlik münasibətləri haqqında Şuşa Bəyannaməsi” imzalanmışdır. Bu mühüm tarixi sənəd Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu təsdiqləmiş, iki qardaş ölkə arasında strateji tərəfdaşlığı müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəltmişdir.
Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan və Türkiyə arasında mövcud olan dostluq və qardaşlıq əlaqələrinin hüquqi və siyasi əsaslarını daha da gücləndirərək onları yeni məzmunla zənginləşdirmişdir. Bu sənəd təkcə iki dövlət arasında münasibətlərin inkişafına deyil, eyni zamanda regionda təhlükəsizliyin, sabitliyin və əməkdaşlığın möhkəmlənməsinə xidmət edən mühüm strateji sənəd kimi tarixə düşmüşdür. Azad edilmiş Şuşa şəhərində imzalanması isə Bəyannaməyə xüsusi siyasi və mənəvi əhəmiyyət qazandırmış, Azərbaycan xalqının tarixi qələbəsinin və yeni geosiyasi reallıqların rəmzinə çevrilmişdir. Şuşa Bəyannaməsi “Bir millət, iki dövlət” prinsipinin müasir dövrdə ən parlaq təzahürü olmaqla yanaşı, Azərbaycan və Türkiyənin gələcək inkişaf strategiyasını, ortaq maraqlarını və müttəfiqlik münasibətlərini özündə əks etdirən mühüm yol xəritəsidir.
Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan və Türkiyə arasında münasibətləri keyfiyyətcə yeni mərhələyə çıxaran mühüm siyasi sənəddir. Bəyannamədə tərəflər qarşılıqlı maraqların qorunması, regional təhlükəsizliyin təmin edilməsi və beynəlxalq arenada birgə fəaliyyət göstərilməsi istiqamətində öhdəliklər götürmüşlər. Sənəd aşağıdakı əsas istiqamətləri əhatə edir: siyasi əməkdaşlığın daha da dərinləşdirilməsi; müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində birgə fəaliyyət; hərbi əməkdaşlığın genişləndirilməsi; enerji təhlükəsizliyi sahəsində strateji tərəfdaşlıq; nəqliyyat və logistika layihələrinin inkişafı; ticarət və investisiya əlaqələrinin gücləndirilməsi; təhsil, elm, mədəniyyət və gənclər siyasəti sahələrində əməkdaşlığın artırılması; Türk dünyasının birliyinin möhkəmləndirilməsi. Bəyannamədə göstərilir ki, tərəflərdən birinin müstəqilliyinə, suverenliyinə və ya ərazi bütövlüyünə qarşı təhdid yaranacağı təqdirdə qarşılıqlı məsləhətləşmələr aparacaq və zəruri tədbirlər görəcəklər. Bu müddəa sənədin müttəfiqlik xarakterini aydın şəkildə ortaya qoyur.
Şuşa Bəyannaməsi yalnız iki ölkə arasında münasibətləri tənzimləyən sənəd deyil, eyni zamanda regionun geosiyasi gələcəyini müəyyən edən mühüm strateji sənəddir. Azərbaycan və Türkiyə Cənubi Qafqazın ən mühüm siyasi və iqtisadi aktorları sırasında yer alırlar. Bəyannamə regionda sabitliyin, təhlükəsizliyin və əməkdaşlığın möhkəmlənməsinə xidmət edir. Eyni zamanda sənəd enerji və nəqliyyat marşrutlarının təhlükəsizliyinin təmin edilməsinə, Avropa ilə Asiya arasında əlaqələrin genişləndirilməsinə mühüm töhfə verir. Şuşa Bəyannaməsi Türk dünyasının inteqrasiyasına da yeni təkan vermişdir. Azərbaycan və Türkiyənin birgə fəaliyyəti türk dövlətləri arasında siyasi, iqtisadi və mədəni əməkdaşlığın inkişafında mühüm rol oynayır.
Şuşa Bəyannaməsinin ən mühüm istiqamətlərindən biri müdafiə sahəsində əməkdaşlıqdır. Sənəd hərbi təhlükəsizlik, müdafiə sənayesi, silahlı qüvvələrin modernləşdirilməsi və birgə hərbi təlimlərin keçirilməsi sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsini nəzərdə tutur. 44 günlük Vətən müharibəsi dövründə Türkiyənin Azərbaycana göstərdiyi siyasi və mənəvi dəstək qardaşlıq münasibətlərinin bariz nümunəsi olmuşdur. Şuşa Bəyannaməsi bu əməkdaşlığı daha da möhkəmləndirərək regionda sülh və təhlükəsizliyin təmin olunmasına xidmət edir.
Azərbaycan və Türkiyə enerji sahəsində uzun illərdir uğurla əməkdaşlıq edirlər. Azərbaycan qazının Avropaya nəqlində mühüm rol oynayan layihələr iki ölkənin strateji tərəfdaşlığının əsas sütunlarından biridir. Şuşa Bəyannaməsi iqtisadi əlaqələrin daha da genişləndirilməsinə, qarşılıqlı investisiyaların artırılmasına və yeni sənaye layihələrinin həyata keçirilməsinə imkan yaradır. Nəqliyyat-kommunikasiya dəhlizlərinin inkişafı, xüsusilə Zəngəzur dəhlizi layihəsinin reallaşdırılması baxımından sənəd xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Şuşa Bəyannaməsi yalnız siyasi və iqtisadi əməkdaşlığı deyil, həm də mədəni-humanitar əlaqələrin inkişafını nəzərdə tutur. Təhsil, elm, mədəniyyət, idman və gənclər siyasəti sahələrində birgə layihələrin həyata keçirilməsi xalqlar arasında əlaqələrin daha da möhkəmlənməsinə xidmət edir. Şuşanın türk dünyasının mühüm mədəniyyət mərkəzlərindən biri kimi tanınması və burada keçirilən beynəlxalq tədbirlər Azərbaycan-Türkiyə qardaşlığının mənəvi əsaslarını daha da gücləndirir.
2021-ci il 15 iyun tarixində imzalanmış Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan və Türkiyə arasında münasibətlərin zirvə nöqtələrindən biri hesab olunur. Bu sənəd iki qardaş ölkə arasında sarsılmaz dostluğun, qarşılıqlı etimadın və strateji əməkdaşlığın hüquqi-siyasi ifadəsidir. Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin geostrateji əhəmiyyətini artırmaqla yanaşı, regionda sülhün, sabitliyin və inkişafın təmin edilməsinə mühüm töhfə verir. Bu sənəd “Bir millət, iki dövlət” fəlsəfəsinin real siyasi müstəvidə təcəssümü olmaqla yanaşı, gələcək nəsillər üçün də qardaşlığın və müttəfiqliyin möhkəm təməli kimi tarixdə qalacaqdır.
Nurullayeva Zenfira İslam qızı
Qara Qarayev adına Mərkəzi İncəsənət Məktəbinin xor ixtisası üzrə müəllimi, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi
