Azərbaycanın müdafiə sənayesində yeni mərhələnin əsas istiqamətlərindən biri pilotsuz sistemlərin imkanlarının genişləndirilməsidir. Xəbər verildiyi kimi, bu istiqamətdə ölkənin Hərbi Dəniz Qüvvələrində daha bir mühüm yenilik təqdim olunub. Sentyabrın 6-da Prezident İlham Əliyev Hərbi Dəniz Qüvvələrində olub və burada Azərbaycan-Türkiyə birgə istehsalı olan SALVO və KAYRA pilotsuz dəniz vasitələri barədə dövlət başçısına məlumat verilib. Ardınca həmin vasitələrin praktiki sınaqları keçirilib.
Söhbət adi pilotsuz uçuş aparatlarından deyil, dəniz səthində insan ekipajı olmadan fəaliyyət göstərə bilən pilotsuz suüstü vasitələrdən gedir. SALVO silahlandırılmış pilotsuz dəniz vasitəsi, KAYRA isə kamikadze tipli pilotsuz dəniz vasitəsi kimi təqdim olunur. Bu sistemlərin Azərbaycanın Müdafiə Nazirliyinin tabeliyində fəaliyyət göstərən MİRAS Hərbi Sənaye Şirkəti ilə Türkiyənin DEARSAN Gəmiqayırma Sənayesi arasında birgə istehsal xətti çərçivəsində hazırlanması isə layihənin ayrıca əhəmiyyətini göstərir.
SALVO və KAYRA nədir?
SALVO – silahlandırılmış pilotsuz suüstü vasitədir. Yəni gəminin daxilində ekipaj olmadan dənizdə hərəkət edə, müşahidə və təhlükəsizlik tapşırıqlarında, eləcə də silahlı missiyalarda istifadə oluna bilən yeni nəsil platformadır. SALVO-nun əsas üstünlüyü ondan ibarətdir ki, insan heyətini birbaşa təhlükəyə atmadan dənizdə müəyyən döyüş və müşahidə tapşırıqlarının yerinə yetirilməsinə imkan verir. SALVO artıq Azərbaycanın Xəzər dənizində istifadə etdiyi pilotsuz dəniz sistemləri sırasında yer alır.
KAYRA isə funksional baxımdan daha fərqli konsepsiyaya malikdir. Rəsmi təqdimatda o, kamikadze pilotsuz dəniz vasitəsi kimi göstərilir. Bu o deməkdir ki, sistemin əsas təyinatı zərbə missiyasının həyata keçirilməsidir: pilotsuz platforma hədəfə doğru yönəldilir və hücum vasitəsi kimi istifadə olunur. Belə sistemlər müasir hərbi strategiyada insan itkilərinin və ekipaj risklərinin azaldılması baxımından mühüm imkan hesab olunur.
Azərbaycanın Hərbi Dəniz Qüvvələri üçün bu nə deməkdir?
Müasir müharibələrdə pilotsuz sistemlərin rolu sürətlə artır. Əvvəllər pilotsuz texnologiya daha çox hava məkanında istifadə olunurdusa, indi eyni yanaşma dənizdə də tətbiq edilir. Ukrayna müharibəsi də pilotsuz vasitələrin kəşfiyyat, müşahidə və zərbə imkanlarının hərbi əməliyyatların xarakterinə necə təsir göstərə bildiyini nümayiş etdirib.
Azərbaycanın SALVO və KAYRA kimi vasitələrə diqqət ayırması da bu qlobal hərbi texnoloji tendensiyanın dəniz sahəsinə keçirilməsi kimi dəyərləndirilə bilər. Xüsusilə Xəzər dənizi kimi strateji əhəmiyyətli məkanda pilotsuz suüstü sistemlərin tətbiqi müşahidə, dəniz təhlükəsizliyi və mümkün təhdidlərə çevik reaksiya imkanlarını artıran vasitələrdən biri ola bilər. Digər tərəfdən, bu layihənin Azərbaycan-Türkiyə birgə istehsalı olması xüsusi diqqət çəkir. Burada məsələ yalnız yeni silah sisteminin əldə edilməsindən ibarət deyil. Birgə istehsal təcrübəsi Azərbaycanın öz müdafiə sənayesində dəniz platformalarının hazırlanması istiqamətində texnoloji imkanlarının genişlənməsi baxımından da əhəmiyyətlidir.
Rəsmi məlumata görə, SALVO və KAYRA məhz MİRAS və DEARSAN-ın birgə istehsal müəssisəsində hazırlanır.
Niyə məhz pilotsuz dəniz vasitələri?
Dənizdə pilotsuz platformaların əsas üstünlüklərindən biri insan heyətini təhlükəli missiyadan uzaq tutmaqdır. Ekipaj tələb etməyən platforma daha riskli tapşırıqlara göndərilə bilər. Digər tərəfdən, belə vasitələr müxtəlif sistemlərlə birgə fəaliyyət göstərdikdə kəşfiyyat, müşahidə, hədəfin müəyyənləşdirilməsi və zərbə zəncirinin bir hissəsinə çevrilə bilər. SALVO ilə KAYRA-nın fərqi də burada ortaya çıxır: SALVO silahlandırılmış və çoxfunksiyalı suüstü platforma kimi, KAYRA isə birbaşa zərbə missiyasına yönəlmiş kamikadze vasitə kimi təqdim olunur.
Beləliklə, Azərbaycan Hərbi Dəniz Qüvvələrində pilotsuz texnologiyaların tətbiqini genişləndirməklə yalnız yeni vasitələr əldə etmir, həm də müasir döyüş konsepsiyasının dəniz komponentini formalaşdırır.
SALVO və KAYRA-nın təqdimatı bir daha göstərir ki, Azərbaycan ordusunda texnoloji modernləşmə yalnız klassik silah sistemlərinin yenilənməsi ilə məhdudlaşmır. Pilotsuz hava, quru və dəniz vasitələrinin imkanlarının artırılması müasir orduların əsas inkişaf istiqamətlərindən birinə çevrilib. Xüsusilə Azərbaycan və Türkiyənin müdafiə sənayesi sahəsində əməkdaşlığı fonunda bu cür layihələrin gələcəkdə daha da genişlənməsi mümkündür. SALVO və KAYRA-nın praktiki sınaqlarının keçirilməsi isə onların real şəraitdə imkanlarının qiymətləndirilməsi baxımından mühüm mərhələdir.Musavat.com
