Əlimizdə dünyanı barmaq uclarımıza gətirən texnologiyalar var, lakin bu eyni texnologiyalar evimizin içindəki ən qiymətli varlığımızı- uşaqlarımızı görünməz təhlükələrlə üz-üzə qoyur. Sosial şəbəkələr sadəcə ünsiyyət vasitəsi deyil, artıq hər kəsin şəxsi həyatına, psixologiyasına və inkişafına təsir edən qlobal bir ekosistemdir. Milli Məclisin gündəliyinə çıxarılan yeni qanun layihəsi, məhz bu rəqəmsal xaosa nizam vermək və uşaqlarımızın gələcəyini qorumaq üçün atılmış strateji bir addımdır.
Layihənin mərkəzində dayanan 16 yaş həddi, uşaqların rəqəmsal savadlılığı və psixoloji yetkinliyi ilə birbaşa bağlıdır. 16 yaşınadək şəxslərin sosial şəbəkələrdən müstəqil istifadəsinin məhdudlaşdırılması, onları zərərli informasiya axınından, kibertəqiblərdən və yaşlarına uyğun olmayan məzmunlardan sığortalayacaq. 16-18 yaş arası yeniyetmələr üçün isə valideyn nəzarətinin və razılığının tələb olunması, ailə institutunun rəqəmsal mühitdəki rolunu yenidən gücləndirir. Bu, uşağı təcrid etmək deyil, onun virtual addımlarını daha etibarlı təməllər üzərində qurmaq deməkdir.
Bir təhsil işçisi olaraq hesab edirəm ki,texnologiya nəhəngləri illərdir ki, istifadəçiləri platformada daha çox saxlamaq üçün asılılıq yaradan alqoritmlər üzərində işləyirlər. Lakin bir uşağın psixologiyası üçün “sonsuz skrollinq” və ya aqressiv reklamlar dağıdıcı təsir göstərə bilər. Hesab edirəm ki, yeni qaydalar sosial şəbəkələri məsuliyyətə cəlb edə biləcək. Düşünürəm ki,platformalar artıq “sadəcə xidmət təminatçısı” deyil, uşaqların sağlamlığına cavabdeh olan subyekt kimi çıxış etməlidirlər. Zərərli məzmunların 24 saat ərzində silinməsi tələbi isə rəqəmsal mühitdə “sıfır tolerantlıq” prinsipinin tətbiqi deməkdir. Qanun layihəsinin ən diqqətçəkən məqamlarından biri də yaş yoxlanılması üçün toplanan məlumatların toxunulmazlığıdır. Uşaqların rəqəmsal izlərinin reklam bazarlarında bir məhsul kimi satılmasının qarşısını almaq, onların gələcək şəxsi məhrumiyyət hüququnu qorumaqdır. Məlumatların yoxlamadan dərhal sonra silinməsi, dövlətin həm fiziki, həm də virtual təhlükəsizlikdəki qətiyyətli mövqeyini göstərir.
Azərbaycan bazarında fəaliyyət göstərən transmilli şirkətlərin artıq ölkə qanunvericiliyinə tabe olması, nümayəndəliklər açması və dövlət qurumları ilə birbaşa əlaqə qurması zərurəti dövrün tələbidir. “Məsuliyyətsiz fəaliyyət” dövrü bitir. Maliyyə sanksiyalarından internet trafikinin azaldılmasına qədər olan mexanizmlər, beynəlxalq platformaları yerli qanunlara hörmət etməyə və azərbaycanlı istifadəçilərin təhlükəsizliyi üçün daha çox sərmayə qoymağa məcbur edəcək. Sosial şəbəkələr həyatımızın ayrılmaz hissəsinə çevrilib və bu reallıqla hesablaşmalıyıq. Lakin texnologiya insanın inkişafına xidmət etməlidir, əksinə deyil. Milli Məclisdə müzakirə olunan bu layihə, Azərbaycanın rəqəmsal suverenliyini qorumaqla yanaşı, gələcək nəsillərin sağlam, balanslı və təhlükəsiz böyüməsinə xidmət edən tarixi bir addımdır.
Unutmayaq ki, uşaqlarımız bizim ən böyük sərvətimizdir və onların virtual dünyadakı hər bir klikini qorumaq – onların gələcəyini qorumaqdır.
Elnarə Canbaxışlı
Təhsil eksperti
