Ermənistanda son dövrlərdə radikal müxalifət nümayəndələrinə qarşı həyata keçirilən həbslər və Erməni Apostol Kilsəsinin rəhbərliyi ilə hakimiyyət arasında gərginliyin artması Nikol Paşinyanın daha geniş siyasi strategiyasının tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Bu strategiyanın əsas məqsədlərindən biri ölkədə yeni Konstitusiyanın qəbul edilməsi üçün siyasi maneələrin aradan qaldırılmasıdır.
Ermənistan hökumətinin 2026–2031-ci illəri əhatə edən inkişaf proqramında Azərbaycan və Türkiyə ilə münasibətlərin normallaşdırılması əsas xarici siyasət istiqamətlərindən biri kimi müəyyən edilib. Proqrama əsasən, rəsmi İrəvan Azərbaycanla sülh və dövlətlərarası münasibətlərin qurulmasına dair sazişin imzalanması və ratifikasiyası istiqamətində fəaliyyətini davam etdirmək niyyətindədir.
Bu prosesin ən mühüm elementlərindən biri isə yeni Konstitusiyanın qəbul edilməsidir. Hökumətin planına görə, yeni Konstitusiya layihəsi hazırlanaraq ictimai müzakirəyə təqdim olunmalı, daha sonra isə ümumxalq referendumuna çıxarılmalıdır.
Məhz bu məqam Paşinyanın daxili siyasətində müxalifət və kilsə ilə qarşıdurmanın səbəblərini anlamaq baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Ermənistanda radikal müxalifət qüvvələri və kilsə uzun müddətdir Nikol Paşinyan hakimiyyətinə qarşı ən güclü siyasi və ictimai təsir mərkəzlərindən hesab olunur. Xüsusilə Erməni Apostol Kilsəsi cəmiyyət daxilində geniş təsir imkanlarına malikdir və Konstitusiya dəyişikliyi kimi mühüm məsələlərdə ictimai rəyə təsir göstərə biləcək əsas institutlardan biridir.
Bu baxımdan Paşinyanın korrupsiya ittihamları və digər hüquqi proseslər çərçivəsində radikal müxalifət liderlərinə qarşı sərt tədbirlər görməsi, eyni zamanda kilsə rəhbərliyinin siyasi təsir imkanlarını məhdudlaşdırmağa çalışması Konstitusiya referendumundan əvvəl siyasi meydanın yenidən formalaşdırılması cəhdi kimi dəyərləndirilə bilər.
Hakimiyyət üçün əsas məsələ referendum prosesinin genişmiqyaslı etirazlar, küçə aksiyaları və siyasi böhran şəraitində keçirilməsinin qarşısını almaqdır. Paşinyan anlayır ki, Konstitusiya dəyişikliyi yalnız hüquqi deyil, həm də ciddi siyasi mübarizə məsələsidir.
Paşinyanın bu strategiyasının digər mühüm istiqaməti Ermənistanda xarici qüvvələrin daxili siyasi proseslərə təsir imkanlarını azaltmaq ola bilər. İrəvanın siyasi həyatında Rusiyaya yaxın qüvvələrin və müxtəlif siyasi mərkəzlərin təsiri uzun müddətdir müzakirə mövzusudur.
Əgər Ermənistan hakimiyyəti Konstitusiya dəyişikliyi, Azərbaycanla sülh sazişinin imzalanması və Türkiyə ilə münasibətlərin normallaşdırılması istiqamətində irəliləmək istəyirsə, bu proseslərə qarşı çıxan qüvvələrin yaratdığı siyasi böhran riskini minimuma endirməyə çalışması gözləniləndir.
Bu baxımdan Paşinyanın müxalifətin və kilsənin siyasi təsirini zəiflətmək cəhdləri həm də ölkədə mümkün xaos və sabitliyi pozacaq proseslərin qarşısının alınmasına hesablanmış addım kimi təqdim edilə bilər.
Nikol Paşinyanın qarşısında duran əsas vəzifə bir neçə böyük siyasi prosesi paralel şəkildə idarə etməkdir: Azərbaycanla sülh prosesini yekunlaşdırmaq, Türkiyə ilə münasibətlərin normallaşmasını davam etdirmək, yeni Konstitusiyanı qəbul etmək və bütün bunları daxili siyasi sabitliyi qoruyaraq həyata keçirmək.
Bu məqsədlərə nail olmaq üçün hakimiyyətin Konstitusiya dəyişikliyinə və regional sülh prosesinə mane ola biləcək siyasi mərkəzlərin təsir imkanlarını məhdudlaşdırmağa çalışması məntiqi görünür.
Lakin burada əsas məsələ bu prosesin hansı vasitələrlə həyata keçirilməsidir. Siyasi rəqiblərin neytrallaşdırılması hüquqi prosedurlar və demokratik institutlar çərçivəsində baş verməlidir. Əks halda, Konstitusiya dəyişikliyinin özü yeni siyasi qarşıdurmalara səbəb ola bilər.
Nəticə etibarilə, Paşinyanın hazırkı siyasəti Ermənistanın qarşıdakı illər üçün seçdiyi yeni siyasi kursla birbaşa əlaqələndirilə bilər. Konstitusiya dəyişikliyi, Azərbaycanla sülh sazişi və Türkiyə ilə normallaşma prosesi bir-birindən ayrı məsələlər deyil. Bu səbəbdən Ermənistan hakimiyyəti qarşıdakı referendumun qarşısında maneə yarada biləcək siyasi qüvvələrin təsir imkanlarını minimuma endirməyə çalışır.
Paşinyanın strategiyasının uğuru isə yalnız siyasi rəqibləri zəiflətməkdən deyil, Ermənistan cəmiyyətini yeni siyasi və hüquqi reallığa inandıra bilməkdən asılı olacaq. Bölgədə uzunmüddətli sülh və sabitliyin təmin edilməsi üçün isə bütün tərəflər sülh prosesinə mane olan siyasi qarşıdurmaların və mümkün təxribatların qarşısının alınmasında maraqlı olmalıdır.
Qoşqar Salmanlı
