Dövlət İmtahan Mərkəzi (DİM) iyunun 2-də abituriyentlərə son şəkildə xəbərdarlıq edib: “Bu gün bir nəfər başqasının yerinə imtahan verməyə cəhd edib”.
Mərkəz dəqiləşdirib ki, söhbət V ixtisas qrupu üzrə idman istiqamətinə aid qabiliyyət imtahanında bir nəfər başqasının yerinə imtahana daxil olma istəyindən gedir:
Yoxlama zamanı həmin şəxsin əsl kimliyi müəyyən edilərək imtahana buraxılmayıb”.
DİM xatırladıb ki, hər iki tərəf məsuliyyət daşıyır: “İlk növbədə, imtahanda iştirak etməli olan şəxsin bütün imtahan nəticələri ləğv olunur və müsabiqədən kənarlaşdırılır. Eyni zamanda, başqasının yerinə imtahana girmək istəyənin də hüquqi məsuliyyəti var”.
Xatırladaq ki, hər il keçirilən imtahanların (buraxılış, qəbul, magistratura, dövlət qulluğu və s.) yekunlarına dair geniş analitik hesabat hazırlanır və bu məlumatlar “Abituriyent” jurnalının 12-ci nömrəsində dərc olunur.
DİM rəsmi statistikada qaydaları pozan şəxsləri adətən iki qrupda təsnif edir: imtahan zalından qovulanlar və binaya daxil olarkən giriş qapısında üzərindən qadağan olunmuş vasitələr tapıldığı üçün imtahana buraxılmayanlar. Hər iki halda namizədin imtahan nəticələri ləğv olunur.
“Yeni Sabah” son illər ərzində imtahan prosesindən kənarlaşdırılan tələbələrin sayını araşdırıb:
2021-ci ildə test suallarını köçürməyə cəhd edən 116 nəfəri nəzarətçilərzaldan xaric edib, habelə metaldetektorlar vasitəsilə üzərində blutuz qurğuları tapılan 167 nəfərin imtahanı ləğv edilən, başqasının yerinə imtahana girmək istəyən 5 saxtakarlıq faktı isə qeydə alınıb.
2022-ci ildə rabitə vasitələrindən istifadə edən 104 nəfər zaldan kənarlaşdırılan, üzərində gizli telefon olan 132 nəfər turniketlərdən keçə bilməyən, biometrik yoxlamanın ilkin mərhələsində isə başqasının yerinə girməyə cəhd edən 4 nəfər saxlanılıb.
2023-cü ildə imtahanın gedişatına mane olan 92 nəfər binadan çıxarılmış, geyim və ayaqqabı astarında xüsusi mikrosxemlər daşıyan 121 nəfər girişdə tutulub, elektron şəxsiyyət vəsiqələrinin yoxlanılması zamanı isə başqasının yerinə girmək istəyən 3 şəxs ifşa edilib.
2024-cü ildə cavab kartını köçürən 78 nəfər zal daxilində cəzalandırılmış, gizli rabitə vasitələrini binaya keçirmək istəyən 95 namizəd mühafizə tərəfindən kənarlaşdırılıb, “Face Recognition” (Üz tanıma) sistemi vasitəsilə isə başqasının yerinə girmək istəyən cəmi 2 nəfər aşkarlanıb.
2025-ci ildə gücləndirilmiş texnoloji nəzarət altında qaydaları pozan cəmi 61 nəfər zaldan uzaqlaşdırılmış, üzərində köçürmə materialları olan 84 nəfər binanın girişində dayandırılıb, biometrik eyniləşdirmə sayəsində isə başqasının yerinə girməyə cəhd edən cəmi 3 fakt qeydə alınaraq hüquqi tədbir görülüb.
Qeyd edək ki, digər pozuntu hallarından fərqli olaraq, başqasının yerinə imtahana girmək və ya öz yerinə başqasını imtahana salmaq sadəcə bir imtahan qaydası pozuntusu deyil, birbaşa cinayət məsuliyyəti yaradır.
Dövlət İmtahan Mərkəzi (DİM) bu cür hallar aşkar edildiyi andan etibarən prosesi inzibati qaydada həll etmir. Həmin şəxslər barəsində dərhal akt tərtib olunur və materiallar hüquqi qiymət verilməsi üçün Daxili İşlər Nazirliyinə (DİN) və Baş Prokurorluğa göndərilir.
Cinayət Məcəlləsinə əsasən, bu əməl adətən iki konkret maddə ilə tövsif olunur və cinayət işi açılır:
maddə 320.1 (Hüquq verən rəsmi sənədi saxtalaşdırma və ya qanunsuz hazırlama): Başqasının şəxsiyyət vəsiqəsindəki şəkli dəyişdirmək, saxta imtahana buraxılış vərəqəsi hazırlamaq və ya dövlət sənədinə qanunsuz müdaxilə etmək;
Maddə 320.2 (Bilə-bilə saxta sənədlərdən istifadə etmə): Başqasına məxsus olduğunu bildiyi halda, həmin sənədi nəzarət-buraxılış məntəqəsində təqdim edərək imtahana girməyə cəhd göstərmək.
CM-in bu maddələri üzrə təqsirli bilinən şəxsləri (həm imtahana girən saxta abituriyenti/tələbəni, həm də onu öz yerinə göndərən şəxsi) hüquqi müstəvidə ciddi cəzalar gözləyir:
böyük məbləğdə cərimələr;
240 saatdan 480 saatadək ictimai işlər;
Hətta 2 ilədək müddətə azadlıqdan məhrumetmə və ya azadlığın məhdudlaşdırılması.
