Azərbaycanın milli kimliyinin ən zərif təzahürü olan Kəlağayı Gününü qeyd edirik. 2014-cü ildə UNESKO-nun qərarı ilə dünya irsi elan edilən bu sənət əsəri niyə bu qədər dərin fəlsəfi məna daşıyır?
26 Noyabr, Azərbaycanın qədim ruhunun, incə zövqünün və sarsılmaz kimliyinin ən zərif təzahürü olan Kəlağayı Günü idi. Təsadüfi deyil ki, 2014-cü ilin məhz bu günündə, Parisdə UNESKO-nun Hökumətlərarası Komitəsi bir sənət əsərinin deyil, onu əhatə edən bütün bir mədəniyyətin – “Qadın ipək baş örtüyü kəlağayının ənənəvi hazırlanma və daşınma mədəniyyəti və onun simvolikasının” bəşəriyyətin qeyri-maddi irsi kimi tanınması haqqında tarixi bir qərar verdi.
Kəlağayı, sadəcə, ipək bir parça deyil; o, min illik İpək yolunun zərif əks-sədası, Azərbaycan qadınının qürur və ismət simvolu, Odlar yurdunun rəmzi naxışlarla yazılmış ipək nəğməsidir. Şəkinin məşhur ipəyindən toxunub, Basqalın sənətkar əllərində canlanıb, təbiətin bitki boyaları ilə rənglənib. Hər bir rəngin dərin bir fəlsəfəsi var: gəlinlərin başına səpilən qırmızı sevinc və alovlu həyatı, yaşlıların seçdiyi tünd çalarlar ağırbaşlılığı və təcrübəni, yaşıl isə bərəkəti və dirçəlişi tərənnüm edir.
Bu zərif örtüyün üzərindəki hər bir naxış, xüsusən də dalğavari forması ilə hərəkət və əbədiyyət simvolu olan buta, qədim inanc sistemimizdən gələn bir mesaj daşıyır. Buta alovu, əbədi həyatı və kainatın dəyişməz nizamını təcəssüm etdirir, Kəlağayını bir sənət əsərindən fəlsəfi bir daşıyıcıya çevirir. Kəlağayı bir qadının həyat yolunu bərabər addımlayır: o, qızın nişan xonçasını bəzəyir, gəlinlik libasına bəzək olur, hətta münaqişə zamanı yerə atıldığında belə ən böyük sülh çağırışı funksiyasını yerinə yetirir.
UNESKO-nun qərarı bu sənətin yalnız Azərbaycana məxsusluğunu təsdiqləməklə qalmadı, həm də onu dünya mədəniyyətinin qorunmalı olan nadir inciləri sırasına daxil etdi. Bu, Muğamımız, Xalçamız, Aşıq sənətimiz kimi milli irsimizin beynəlxalq səviyyədə qazandığı növbəti böyük qələbədir. Artıq Kəlağayı ustalarının əl zəhməti, təbii boya reseptləri və basmanaxış texnikası bütün bəşəriyyətin mədəni sərvəti sayılır.
Bu gün biz Kəlağayını müasir dəb podiumlarında yeni formalarda görməklə yanaşı, onu həm də keçmişimizlə bağlayan toxunulmaz mənəvi dəyərlərimizin təcəssümü kimi qəbul edirik. 26 Noyabr – Kəlağayı Günü bizə bir daha xatırladır ki, milli dəyərlərimizə sahib çıxmaq, onları yaşatmaq və gələcək nəsillərə ötürmək bizim ən böyük borcumuzdur. Kəlağayı hələ neçə-neçə əsrlər boyu zərifliyi, müdrikliyi və ipək zərifliyi ilə Azərbaycan qadınının başına tac olacaqdır.
