Son illər süni intellektin sürətli inkişafı bir çox peşələrin gələcəyi ilə bağlı narahatlıqları artırıb. Xüsusilə hüquqşünaslıq, jurnalistika, mühasibatlıq və bank işi kimi sahələrdə çalışanlar “10-15 ildən sonra bizim peşəmizə ehtiyac qalacaqmı?” sualını daha çox verməyə başlayıblar.
Ekspertlərin əksəriyyəti hesab edir ki, hüquqşünaslıq yox olmayacaq, lakin köklü şəkildə dəyişəcək.
Bu gün artıq süni intellekt bir neçə saniyə ərzində müqavilə layihəsi hazırlaya, məhkəmə qərarlarını təhlil edə, qanunvericilik bazasında axtarış apararaq hüquqi rəy formalaşdıra bilir. ABŞ, Çin və Avropa ölkələrində iri hüquq şirkətləri minlərlə səhifəlik sənədlərin araşdırılması üçün süni intellektdən istifadə edirlər. Əvvəllər gənc hüquqşünasların günlərlə gördüyü işləri indi proqramlar bir neçə dəqiqəyə yerinə yetirir.
Lakin hüquq yalnız qanun maddələrindən ibarət deyil.
Məhkəmə prosesində müdafiə strategiyasının qurulması, hakim qarşısında çıxış, danışıqların aparılması, mürəkkəb hüquqi risklərin qiymətləndirilməsi, insan psixologiyasının nəzərə alınması kimi məsələlər hələ uzun müddət insan faktorundan asılı qalacaq.
Buna görə də rutin sənəd işi ilə məşğul olan hüquqşünasların sayı azala bilər, amma yüksək səviyyəli vəkillərə, hakimlərə və hüquq müşavirlərinə ehtiyac qalacaq.
Süni intellektin təsir etdiyi sahələrdən biri də jurnalistikadır. Bu gün süni intellekt artıq xəbər mətnləri yazır, müsahibələri stenoqramlaşdırır, hətta analitik məqalələr hazırlayır. Ancaq araşdırma jurnalistikası, mənbələrlə işləmək, eksklüziv məlumat toplamaq, hadisə yerindən reportaj hazırlamaq, siyasi və hüquqi prosesləri təhlil etmək hələ də insanın üzərinə düşür.
Bu günün və gələcəyin jurnalisti sadəcə yazı yazan deyil, süni intellekt alətlərindən istifadə etməyi bacaran araşdırmaçı olmalıdır.
Ekspertlərin fikrincə, yaxın 10 ildə ən çox dəyişəcək sahələrdən biri mühasibatlıq olacaq. Vergi hesabatlarının hazırlanması, maliyyə əməliyyatlarının uçotu, audit sənədlərinin ilkin yoxlanılması artıq avtomatlaşdırılır.
Bank sektorunda da oxşar vəziyyət yaranır. Kreditlərin qiymətləndirilməsi, müştəri xidmətləri və bir sıra əməliyyatlar süni intellekt tərəfindən həyata keçirilir.
Bu səbəbdən adi icraçı vəzifələr azalacaq, lakin maliyyə analitiklərinə və strateji qərarlar qəbul edən mütəxəssislərə tələbat artacaq.
Süni intellekt həkimləri və müəllimləri tam şəkildə əvəz etməsə də, diaqnostika prosesində həkimlərə ciddi kömək göstərə bilər. Hətta bəzi hallarda rentgen və MRT görüntülərini insandan daha dəqiq təhlil edə bilir.
Ancaq xəstə ilə ünsiyyət, müalicə qərarlarının verilməsi, etik məsələlər və fərdi yanaşma hələ də həkimin əsas üstünlüyü olaraq qalır.
Müəllimlikdə də eyni vəziyyət müşahidə olunur. Süni intellekt dərs materialları hazırlaya bilər, lakin uşağın psixologiyasını anlamaq, onu motivasiya etmək və tərbiyə funksiyasını yerinə yetirmək insanın üzərinə düşür.
Əmək bazarı ilə bağlı proqnozlar göstərir ki, hüquqşünaslıq (xüsusilə beynəlxalq hüquq, vergi hüququ və kiberhüquq), tibb, psixologiya, kibertəhlükəsizlik, süni intellekt və data analitikası, proqram mühəndisliyi, energetika mühəndisliyi, biotexnologiya, robototexnika, ətraf mühit və iqlim texnologiyaları, diplomatiya və beynəlxalq münasibətlər kimi sahələr uzun müddət yüksək tələbat görəcək.
Azərbaycanda da rəqəmsallaşma sürətlənir. Elektron məhkəmə sistemi, elektron hökumət xidmətləri, rəqəmsal bankçılıq və süni intellekt əsaslı xidmətlərin yayılması bir sıra peşələrin məzmununu dəyişəcək.
Amma insanın qərarvermə qabiliyyəti dəyişməyəcək.
Bu səbəbdən gələcəyin uğurlu hüquqşünası sadəcə qanunları əzbərləyən şəxs deyil, texnologiyanı bilən, süni intellekt alətlərindən istifadə edən, analitik düşünən və mürəkkəb hüquqi problemləri həll edə bilən mütəxəssis olacaq.
Nəticə etibarilə, hüquqşünaslıq da, jurnalistika da, müəllimlik də yox olmayacaq. Yox olacaq olan peşələr deyil, həmin peşələrin köhnə üsullarla icra edilmə formalarıdır. Gələcəyin əmək bazarında qalib gələnlər isə dəyişikliklərə ən tez uyğunlaşanlar olacaq.Musavat.com
